جواد انصافی، کارگردان و بازیگر هنرهای آیینی و نمایشی در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه هنرهای نمایشی یکی از ریشهدارترین و اثرگذارترین ابزارهای انتقال مفاهیم فرهنگی و انسانی در طول تاریخ بودهاند، اظهار کرد: نمایش از ابتدا با زندگی مردم گره خورده و همواره آیینهای برای بازتاب باورها، دغدغهها و ارزشهای اجتماعی بوده است. این هنر بهدلیل ارتباط مستقیم با مخاطب، قدرتی دارد که کمتر هنری از آن برخوردار است. تئاتر و نمایش میتوانند بدون واسطه با ذهن و احساس انسان گفتوگو کنند. همین ویژگی، اهمیت توجه جدی به هنرهای نمایشی را دوچندان میکند. اگر این حوزه نادیده گرفته شود، بخشی از هویت فرهنگی جامعه تضعیف خواهد شد.
وی با اشاره به نقش هنرهای نمایشی در ارتقای آگاهی اجتماعی ادامه داد: نمایش فقط برای سرگرمی نیست، بلکه میتواند بستری برای اندیشیدن و پرسشگری فراهم کند. در طول تاریخ، بسیاری از مفاهیم اخلاقی و اجتماعی از طریق نمایش به مردم منتقل شدهاند. تماشاگر در سالن تئاتر، خود را در برابر داستان و شخصیتها میبیند و ناخواسته وارد یک گفتوگوی درونی میشود. این تعامل ذهنی، تأثیری عمیق و ماندگار ایجاد میکند. هنر نمایش میتواند جامعه را نسبت به مسائل مهم حساستر کند.
انصافی درباره جایگاه هنرهای آیینی در میان گونههای نمایشی بیان کرد: نمایشهای آیینی ریشه در باورها، سنتها و تجربههای جمعی مردم دارند. این نوع نمایشها صرفاً یک فرم هنری نیستند، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و معنوی جامعه به شمار میآیند. آیینها حامل مفاهیمی هستند که نسل به نسل منتقل شدهاند. هنرهای آیینی میتوانند پیوند میان گذشته و امروز را حفظ کنند. بیتوجهی به این بخش از هنر نمایش، بهمعنای نادیده گرفتن بخشی از هویت فرهنگی ماست.
این پیشکسوت هنرهای آیینی در ادامه به جایگاه مفاهیم دینی و اعتقادی در هنرهای نمایشی پرداخت و تصریح کرد: دین و نمایش از دیرباز با یکدیگر پیوند داشتهاند. بسیاری از نخستین شکلهای نمایش، در دل آیینها و مناسک دینی شکل گرفتهاند. مفاهیم دینی سرشار از روایت، درام و موقعیتهای نمایشی هستند. اگر این مفاهیم با زبان درست و هنرمندانه بیان شوند، میتوانند تأثیرگذاری عمیقی بر مخاطب داشته باشند. نمایش دینی زمانی موفق است که از شعارزدگی فاصله بگیرد.
وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از سطحینگری در آثار دینی گفت: پرداختن به مفاهیم اعتقادی نیازمند شناخت، مطالعه و احترام است. اگر این مفاهیم بهشکل کلیشهای و شعاری ارائه شوند، نهتنها اثرگذار نخواهند بود، بلکه ممکن است نتیجه معکوس داشته باشند. هنر نمایش باید عمق مفاهیم دینی را آشکار کند، نه اینکه آنها را سادهسازی افراطی کند. مخاطب امروز هوشمند است و بهراحتی با آثار سطحی ارتباط برقرار نمیکند. صداقت و عمق، شرط اصلی موفقیت آثار نمایشی دینی است.
انصافی درباره تأثیر نمایش دینی بر مخاطب افزود: زمانی که مفاهیم اعتقادی در قالب داستان و شخصیتپردازی درست ارائه شوند، مخاطب خود را در متن ماجرا میبیند. این همذاتپنداری، زمینه درک عمیقتر مفاهیم را فراهم میکند. نمایش میتواند ایمان، تردید، انتخاب و مسئولیت را بهصورت ملموس نشان دهد. در این حالت، مخاطب صرفاً تماشاگر نیست، بلکه درگیر تجربهای درونی میشود. این ویژگی، نمایش دینی را به ابزاری مؤثر در تربیت فرهنگی تبدیل میکند.
وی در ادامه به نقش هنرمند در تولید آثار نمایشی دینی اشاره کرد و افزود: هنرمند در این حوزه مسئولیت سنگینی بر عهده دارد. او باید میان هنر و اعتقاد تعادل برقرار کند. نه میتوان هنر را فدای پیام کرد و نه پیام را قربانی فرم. هنرمند آگاه تلاش میکند پیام دینی را در دل روایت و زیباییشناسی اثر جای دهد. این تعادل، نیازمند تجربه و نگاه عمیق است.
این کارگردان هنرهای نمایشی درباره وضعیت فعلی هنرهای نمایشی در کشور اظهار کرد: هنر نمایش با وجود ظرفیتهای فراوان، آنگونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته است. کمبود حمایت، امکانات و برنامهریزی بلندمدت از مشکلات جدی این حوزه است. بسیاری از هنرمندان با انگیزه شخصی و عشق به کار خود فعالیت میکنند. اگر حمایت ساختاری وجود داشته باشد، آثار نمایشی میتوانند نقش پررنگتری در فرهنگسازی ایفا کنند. توجه به نمایش، سرمایهگذاری فرهنگی محسوب میشود.
انصافی با اشاره به نقش آموزش در ارتقای هنرهای نمایشی گفت: آموزش اصولی و مستمر، پایه اصلی رشد تئاتر و نمایش است. هنرمند باید هم از نظر فنی و هم از نظر فکری پرورش پیدا کند. آشنایی با متون دینی، تاریخی و اجتماعی برای هنرمند نمایشی ضروری است. بدون آموزش، آثار به تکرار و سطحینگری دچار میشوند. آموزش درست میتواند نسل جدیدی از هنرمندان متعهد و خلاق را تربیت کند.
در بخش دیگری از گفتوگو وی به ارتباط هنرهای نمایشی با نسل جوان پرداخت و بیان کرد: جوانان تشنه بیان صادقانه و خلاق هستند. اگر نمایش بتواند با زبان امروز و دغدغههای واقعی جوانان سخن بگوید، مخاطب خود را پیدا میکند. مفاهیم دینی نیز اگر با نگاه انسانی و معاصر ارائه شوند، برای نسل جوان قابل درک خواهند بود. هنر نمایش میتواند پلی میان نسلها ایجاد کند. این ارتباط، برای پویایی فرهنگ ضروری است.
این بازیگر درباره آینده هنرهای نمایشی دینی تصریح کرد: آینده این حوزه به میزان خلاقیت و جسارت هنرمندان بستگی دارد. اگر نمایش دینی از قالبهای تکراری فاصله بگیرد و روایتهای تازه ارائه کند، میتواند جایگاه مهمتری در جامعه پیدا کند. ظرفیتهای داستانی و نمایشی در مفاهیم اعتقادی بسیار گسترده است. استفاده درست از این ظرفیتها نیازمند نگاه نو و اندیشهورز است.
انصافی در انتها تأکید کرد: هنرهای نمایشی زمانی اثرگذار خواهند بود که از دل جامعه برخاسته باشند و با مردم صادقانه سخن بگویند. نمایش دینی نیز باید بازتابی از ایمان، پرسش و تجربه انسانی باشد. اگر هنر با صداقت و آگاهی همراه شود، میتواند هم فرهنگساز باشد و هم ماندگار. توجه به این هنر، توجه به ریشههای فرهنگی و اعتقادی جامعه است. چنین نگاهی میتواند آیندهای روشنتر برای هنرهای نمایشی رقم بزند.
انتهای پیام
نظر شما